Showing posts with label આધ્યાત્મિક. Show all posts
Showing posts with label આધ્યાત્મિક. Show all posts

Tuesday, July 12, 2022

ઉપનિષદ્ શબ્દ સમઝ ની પરાકાષ્ઠા

239 ઉપનિષદ્ નામો ની યાદી...
ઉપન + ઈષ: + (ત + ત્) = ઉપનિષ(દ)= ઉપનિષદ્
ઉપસ્થ નથી કહ્યું પણ ઉપન (ખોડો ન) જે સ્વર સંધી મા જોડાયા બાદ વિશિષ્ઠ પ્રાવધાન માં આવે છે..
(ત + ત્) = દ ... એ વ્યાકરણ ની વિશિષ્ઠ ઔચિત્ય સંધિ અનુસાર છે.. જેમકે બૃહત ને બૃહદ્ અને "દ" એ ખુદ ઉપસ્થ (લિંગ) નથી ગણ્યું પણ ઉપં/ઉપન રૂપે ઉત્તિષ્ઠ ઇત અવસ્થા પ્રાપ્ત હોય યજ્ઞ યજન બાબતે એવું કહ્યું છે...

ઉપસ્થ એ પુરુષની પાંચ કર્મેન્દ્રિય માંથી એક છે જે આ મુજબ છે
શ્રવણ
હસ્ત
પાદ
ઉપસ્થ (લિંગ)
પાયુ (ગુદા)

आखिर में कहा जाता ही उपनिषद महात्म्य।

य एतदुपनिषद् नित्यमधीते सोऽग्निपूतो भवति । 
स वायुपूतो भवति । स आदित्यपूतो भवति । 
अरोगी भवति। श्रीमांश्च भवति। विद्यांश्च भवति।
महापातकात पूतो भवति।
कामक्रोधलोभमोहेर्ष्यादिभिरबाधितो भवति । 
सर्वेभ्यः पापेभ्यः मुक्तो भवति । 
इह जन्मनि पुरुषो भवति।

જય ગુરુદેવ દત્તાત્રેય
જય હિંદ
જીગર ગૌરાંગભાઈ મહેતા
Jigaram Jaigishya જીગર!?


કર્મમાં જે વેદનું તે ઉપનિષદ હોય તે વેદના ઉપનિષદોનો શાંતિપાઠ ભણવાની પરંપરા છે

મુક્તિકોપનિષદમાં પાંચ શાંતિપાઠ આપવામાં આવ્યા છે.

ઐતરેય, કૌષીતિક, નાબિન્દુ, આત્મબોધ, નિર્વાણ, મુદ્ગલ, અક્ષમાલિક ત્રિપુરા, સૌભાગ્યલક્ષ્મીને બહુવૃચ આ ઋગ્વેદનાં દશ ઉપનિષદોનો શાંતિપાક “વાSમે મनસિ" છે.

वाSमे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविरावीर्म एधि ॥ वेदस्यम आणीस्थः श्रुतं मे मा प्रहासीरनेनाधीतेन अहोरात्रान्संदधाम्वृतं वदिष्यामि, सत्यं वदिष्यामि ॥ तन्मामवतु। तद्वक्तारमवतु। अवतु माम। अवतु वक्तारम। ॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ || १  ||

ઈશાવાસ્ય, બૃહદારણ્યક, જાબાલ, હંસ, પરમહંસ, સુબાલ, મન્ત્રિકા, નિરાલંબ, ત્રિશિખી બ્રાહ્મણ, મંડલબ્રાહ્મણ, અક્રયતારક, પેંગલ, ભિક્ષુક, તુરીયાતીત, અધ્યાત્મ, તારસાર, યાજ્ઞવલ્ક્ય, શાટયાયનીય-ને મુક્તિકા આ શુક્લ યજુર્વેદના ઓગણીસ ઉપનિષદોનો શાંતિપાઠ ‘ૐ પૂર્ણમ:' છે.

ॐ पूर्णमदः पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ || ૨ ||

કઠવલ્લી, તૈત્તિરીય, બ્રહ્મ, કૈવલ્ય, શ્વેત શ્વેતર, ગર્ભ, નારાયણ, અમૃતબિન્દુ અમૃતનાદ, કાલાગ્નિરુદ્ધ, યુરિકા, સર્વસાર, શુકરહસ્ય, તેજોબિન્દુ, ધ્યાનબિક બ્રહ્મવિદ્યા, યોગતત્ત્વ, દક્ષિણામૂર્તિ, સ્ક, શારીરક, યોગશિખા, એકાક્ષર, અિ અવધૂત, કઠરુદ્ર, હૃદય, યોગકુંડલિની, પંચબ્રહ્મ, પ્રાણાગ્નિહોત્ર, વરાહ, કલિસંતરણ ને સરસ્વતી રહસ્ય. આ કૃષ્ણ યજુર્વેદનાં બત્રીસ ઉપનિષદોનો શાંતિપાઠ सहनाववतु। छे 

ॐ । सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै। तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै। 

 । ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ|| ૐ ||

કૈન, છાંદોગ્ય, આરુણિ, મૈત્રાયણી, મૈત્રેયી, વજસૂચિકા, યોગચુડામણિ, વાસુદેવ, મહા, સંન્યાસ, અવ્યક્ત, કુંડિકા, સાવિત્રી, દ્રાક્ષ જાબાલ, શ્રી જાબાલ-દર્શન ને જાબાલિ આ સામવેદનાં સોળ ઉપનિષદોમાં ‘अप्यायंतु’' શાંતિપાઠ છે.

ॐ आप्यायन्तु ममाङ्गानि वाक्प्राणचक्षुः श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च सर्वाणि सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्याम मा ब्रह्मनिराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणं मे अस्तु तदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि सन्तु ते मयि सन्तु । ॐ શન્તિ: શાંન્તિ: શાન્તિ: || ૪ ||

પ્રશ્ન, મુંડક, માંડૂક્ય, અથર્વશિર, અથર્વશિખા, બૃહજ્જાબાલ, નૃસિંહતાપનીય, નારદપરિવ્રાજક, સીતા, શરભ, મહાનારાયણ, રામરહસ્ય, રામતાપનીય, શાંડિલ્ય, પરમહંસ પરિવાજક, અન્નપૂર્ણા, સૂર્ય, આત્મા, પાશુપત, પરબ્રહ્મ, ત્રિપુરાતાપનીય, દેવી, ભાવના, ગણપતિ, મહાવાક્ય, ગોપાલતાપનીય, કૃષ્ણ, હયગ્રીવ, દત્તાત્રેય, ભસ્મજાબાલ ને ગરુડ આ અથર્વવેદનાં એકત્રીસ ઉપનિષદોમાં “भद्रम कर्ण अभी:" આ શાંતિપાઠ છે.

ॐ । भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवा: भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः व्यशेम देवहितं यदायुः ॥ 
ૐ પ્રશાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ||  ५ ॥


वेद के उपनिषदों शांति पाठ की प्रार्थना जिस शब्द से शुरू होती है वह अत्यंत रोचक तथ्य की जानकारी दे रहे हैं।

1  वाSमे मनसि (ऋग्वेद)
2  ॐ पूर्णमदः (शुक्ल यजुर्वेद)
3  ॐ । सह नाववतु (कृष्ण यजुर्वेद)
4  ॐ आप्यायन्तु ममाङ्गानि ( सामवेद)
5  ॐ । भद्रं कर्णेभिः (अथर्व वेद)

प्रणाम
जय गुरुदेव दत्तात्रेय
जय हिंद
जय भारत
जिगर गौरांगभाई महेता

Thursday, July 7, 2022

શાર્દુલ વિક્રિદિત છંદ

છે કો ઈશ્વર ? હું જ ઈશ્વર વડો, મારા સમો કો અહિં ?

મોજે વૈભવ ભોગવું, યજનથી છે સ્વર્ગ નિશ્ચે વળી;

ધૂમાડો ભરિયો બહુ મગજમાં આવા જનો જે અહિં..

તે જાણે સૃજનાર શું જગતના, જે અંતરે સર્વની.


ઇશે સ્વર્ગ સહિત સૂર્ય પ્રકટ્યા જે દેવ અર્પે પ્રભા,

અગ્નિને ઝળકાવિયા સ્તુત બહુ બીજા ધરા ધારતા;

ત્રીજા ઔષધિને ઉગાડત તથા સૌ પ્રાણી જીવાડતા,

વર્ષે જે જળ રાખી ગર્ભ યજને, પર્જન્ય તે ઉદ્દ્ભવ્યા.


જેનાં ચક્ષુ જુએ બધે, મુખ સઉ આ સર્વ વાણી વદે,

જેનાં બાહુથી કાર્ય સર્વ બનતાં સર્વત્ર પાદો ફરે,

જોઈ ધર્મ અધર્મ પંચભૂતના સંભાર જીવે ભરે,

દ્યુ પૃથ્વી સૃજતા સ્વરૂપથી મહા તે દેવ અદ્ભુત છે.


કર્મો ભૂત ભવિષ્યનાં જન તણાં ને વર્તમાને વળી,

જાણે જે મન સૂર્ય ! આપનું રીઝો યજ્ઞ ધૃતાંશ ગ્રહી;

નિર્વીઘ્ને અમ સૌ બૃહસ્પતિ કરો વિસ્તાર યજ્ઞો તણો,

અર્પી યજ્ઞથી વિશ્વદેવ શુભનાં પ્રસ્થાન મંડાવજો.

શ્રી પુરૂષોત્તમ જોગીભાઈ ભટ્ટ ના પુસ્તક "વેદ વિચાર" માંથી જેનું સંપાદન Dr કૃષ્ણકાંત કડકિયા એ કરેલ છે


Thursday, July 29, 2021

શુક્રાચાર્ય અને શુકદેવ ના શુકન

મત્સ્યેન્દ્રનાથ, દુર્યોધન અને કૃષ્ણ, રાવણ ના અંત્ય ને શરૂઆત ના બિંદુ થકી એક વિચાર...

મત્સ્યેન્દ્રનાથ એ નાથ સંપ્રદાયમાં નવનાથ માનાં પ્રથમ સંત હતાં. તેમની ઉચ્ચ કોટિની તપશ્ચર્યાથી ભગવાન દત્તાત્રેય પ્રભાવિત થયા અને મત્સ્યેન્દ્રનાથને પોતાના શિષ્ય બનાવી નાથ સંપ્રદાયની સ્થાપના કરી હતી. 

તેઓને કવિ નારાયણનો અવતાર માનવામાં આવે છે. તેઓ માછલીનાં ઉદરમાંથી પ્રગટ થયા હોવાથી તેઓ અયોનિજન્મ કહેવાય છે, અને તેટલા માટે જ તેનું નામ મત્સ્યેન્દ્રનાથ પડયુ હતું. લોકબોલીમાં તેઓને મચ્છંદરનાથ તરીકે પણ ઓળખાય છે.

ઉઠ મછેન્દર ગોરખ આયા...
ઉક્તિ જગ પ્રસિદ્ધ છે... ગોરખ નું સાચું કહો તો ગોરક્ષ નામ છે...

ગર્ભ જળ ની અગત્યતા લહુબ જ છે મનુષ્ય જીવ માટે...

દુર્યોધન માટે કહેવાય છે કે બે વર્ષ સુધી ગાંધારી ના ગર્ભમાં રહ્યા બાદ યુધિષ્ઠિર જન્મ બાદ અવતર્યો... અને કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ અંતે ભીમે તેની ગડસ્થળ તોડ્યા ત્યારે તે સરોવર માથીજ બહાર આવ્યો હતો.

અહીંધર્મ ના જય માટે ની વાત વિવિધ રીતે રજૂ કરી તો પણ મુખ્ય મુસદ્દો સાંકેતિક જ રાખેલ છે.

રાવણ ને દશગ્રીવા યાની દશદિશા ના જ્ઞાન વાળો ખેલ છે. કૃષ્ણની અષ્ટ પ્રધાન પ્રકૃતિ મા આઠ દિશાના જ્ઞાન થઈ સંકલિત આઠ પત્ની સાથે સંકલે કરેલ છે.

હિરણ્ય ગર્ભ એ સર્વ જાણભેદુ માટે એક વિશિષ્ટ ક્ષેત્રીય પરિસિમિત મર્યાદા મા અન્ડ અને કોશિય જીવ ખિલાવવાની વાતોને ગાઢ ગૂઢ રીતે અકથ્ય રાખનાર સત તત્વ ને મારા પ્રણામ...

શુકદેવજી સાત વર્ષ બાદ ગર્ભ મા થી નીકળી જન્ગલ મા ભાગવા લાગ્યા હતા તેનો મર્મ બાપ તરીકે વ્યાસજી અચૂક ઊંચો જ કરતા હશે પણ વાસ્તવિક જગત તથ્ય ગૂઢ સમજણ થી જોઈએ તો અલગજ છે....

શુક્ર આચાર્ય તરીકે કોઈ દેવ સ્થાપિત નથી કરી શક્યા પણ શુકદેવ જી જનક મહારાજ ને સગુણીત પિતા અવશ્ય બનાવી શક્યા...

પાંડવો મા પણ પરીક્ષિત નહિ પણ ભાગવત મા જન્મેજય ને જ મહત્વ આપેલ છે. સર્પયજ્ઞ ની તે વખતના એના ગુરુ યાજ્ઞવલ્ક્ય જી ને ઘણા ઓછાએ યાદ રાખેલ છે જેમના જ્ઞાન ના વમન અને તૈતરીય ઉપનિષદ ના સુસબંધ વાત ની ચકાસણી દાદમાંગી લે છે.

કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં "થ" અને "ઠ" ની વૃત્તિ ઠેઠ થી સમજાવનાર (શરુથી સમજાવનાર) તત્વ ને હૃદય થકીના પ્રણામ...

જય ગુરુદેવ દત્તાત્રેય

જય હિન્દ

જીગરમ જૈગીષ્ય જીગર:

Wednesday, July 21, 2021

રામૈ રામૌ

મોત ના નનામી પરના પુષ્પો હસતા હતા.  

ભારે અચેતન વજન ના દેહ પર રમતા હતા.  

60 થી 70 કિલો ના ચાર એવાએ 84 ને વિચાર્યો.  

લોકો જૂઠું બોલતા હોય છે કે "સંસ્કૃત નથી આવડતું."  

પણ બોલતા તો હોય જ છે...  

રામૈ રામૌ... રામૈ રામૌ... રામૈ રામૌ ...

સંસ્કૃત સપ્તમી વિભક્તિ રૂપ ગહન રીતે લોકો વ્યકતે છે જ.  

એક કહેવાતા ઘરના વિસામા બાદ શબ વાહીની ની મોટી ઘરરરરરાટી...  

સ્મશાન ની નાની ચિતા એ ક્રવ્યાદ ને બોલાવી લીધો.  

અને સૂર્ય ના પ્રચંડ પાવક, પવમાન, સ્વધા મા જ સ્વાહા કર્યા પંચમહાભૂતને.  

13 કાપા આડા સહસ્ત્રાધાર પાસેના હજી ભુલ્યો પણ નહતો   અને   તરત નાક પાસે ના ધ્રાણ ના શ્વાસ મા અગમ્ય દસ બીજા શ્વાસ ઉમેરાયા.  

ભજન ના શબ્દો માં કોઈ કોઈનું નથી રે વ્યાપક રહ્યું.....  

સફેદ અશ્વ અને કાળા અશ્વમાં નો "ર" આયામ ચીર શાંત રીતે અગ્નિ ના વલય માં અતિલય પામ્યો.  

જય ગુરૂદેવ દત્તાત્રેય

જય હિન્દ

જીગરમ જૈગીષ્ય જીગર:  

Tuesday, July 20, 2021

પોર્ન ફિલ્મની સગૂઢ સંંવેદના

ખોવાઈ ગઇ અમારી 
અષાઢી વાદળ ની ગરિમા
મારુ બાળપણ નું સ્વપ્ન
સફેદ વાદળી...
સૂકા માં વહેવું પડે.
આથી જ કાળા દેવ ના પૌત્ર
અનિરુદ્ધ નો સ્વર ધ્રુજયો
અધૂરા સુખદુઃખમાં, દેહ વેપારે.
મનુષ્યો ની મુઠી ઉંચેરી વાતમાં
અચાનક જ યક્ષ ની નોંધઃપોથીએ 
માનવરત્નોમાં પ્રાણ પૂર્યા.
જય ગુરુદેવ દત્તાત્રેય
જય હિન્દ
જીગરમ જૈગિષ્ય જીગર:

Monday, March 22, 2021

પ્રબુદ્ધને પ્રણામ

કોઈ હસી ગયો,
કોઈ રડી ગયો,
કોઈ પડી ગયો
અને
કોઈ ચડી ગયો.
થઈ આંખ બંધ,
ઓઢયુ કફન, 
એટલે થયું નાટક હતું મઝાનું
અને પડદો પડી ગયો.
નેપથ્ય ના માનવ ને
ગોદ અને god નો ભેદ મલી ગયો.
માત્ર, કાન્હ, રેફ, હસ્વ, દીર્ઘ, અનુપાત, અવતરણ, અનુસ્વાર...
સૌ કોઈ પૂર્ણ બિંદુ થી દુર રહ્યા
અને ચાદરજ આકાશ બની ગઈ.
હતો જે યક્ષ આજે પ્રત્યક્ષ રૂપે 
બુદ્ધ થકી પ્રબુદ્ધ બની જીવન જીવી ગયો.
જય ગુરુ દત્તાત્રેય
જય હિન્દ
જીગરમ જૈગીષ્ય

Tuesday, March 2, 2021

અધમર્ષણ સૂકત

અઘમ અર્ષણ સૂક્તમાં સૃષ્ટિમીમાંસા અભિવ્યક્ત થાય છે, તેથી આ એક સૃષ્ટિસુક્ત છે.

"અઘમ અર્ષ ણ" સૂક્ત ઋગ્વેદ 10, 190 સાંખ્ય યોગ ની દ્રષ્ટિય વિસ્તાર થકી પણ મહત્વ નું છે.


નિત્યસંધ્યામાં આ સૂક્તનો વિનિયોગ થાય છે. નિત્યસંધ્યામાં “અઘમર્ષણ નામની એક ક્રિયા છે. આ અઘમર્ષણ આ સૂક્તથી થાય છે, તેથી આ સૂક્તને અઘમર્ષણ- સૂક્ત કહેવામાં આવે છે. 

અઘ એટલે પાપ. અઘમર્ષણ એટલે પાપને દૂર કરવાની ક્રિયા. અને સંસ્કૃત ભાષા મા અનઘ એટલે ભગવાન...

આ સૂક્તના પાઠ અને સંધ્યામાં તેના વિનિયોગ દ્વારા પાપને દૂર કરવામાં આવે છે, તેથી આ સૂક્તનો અઘમર્ષણસૂક્ત તરીકે મહિમા પ્રતિષ્ઠિત થયો છે.

આ સૂક્તમાં એવું શું છે કે તે પાપનાશક સૂક્ત બની શક્યું છે ? 

આ સૂક્તમાં એવાં ત્રણ તત્ત્વો છે, જે તેને અઘમર્ષણ બનાવે છે.

(૧) આ સૂક્તમાં તપનો મહિમા ગવાયો છે. તપ તો શ્રેષ્ઠ પાપનાશક છે જ, તેથી આ સૂક્તને પણ પાપનાશક ગણેલ છે.

(૨) આ સૂક્તમાં સૃષ્ટિરચનાની પ્રક્રિયા સમજાવી છે. જે માનવ સૃષ્ટિની રચનાની પ્રક્રિયાને સમજી લે છે, તે માનવ પાપ પ્રત્યે પ્રેરિત થતો નથી, તેથી આ સૂક્ત માનવીને પાપકર્મથી બચાવે છે. તેથી પણ આ પાપનાશક સૂક્ત છે.

(૩) આ સૂક્તમાં સૃષ્ટિના સર્જન-પ્રલયની ચક્રાકાર ગતિનું સૂત્રાત્મક વર્ણન છે. જે વ્યક્તિ સૃષ્ટિના ઉદ્દભવ અને વિલયની ચક્રાકાર પ્રક્રિયાને જોઈ-સમજી શકે છે, તે પાપકર્મમાં ફસાતી નથી. તેથી આ સૂક્ત પાપનાશક બની શક્યું છે.

આ સૂક્તમાં સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ તપમાંથી થઈ છે, તેમ બતાવ્યું છે. સત્ય અને ઋત પણ તપમાંથી જન્મ્યાં છે, તેમ સમજાવ્યું છે. જો તપનો આવો મહિમા છે, તો આપણે તપનું સ્વરૂપ સમજી લેવું જોઈએ.

જય ગુરુદેવ દત્તાત્રેય.

જય હિન્દ

અઘમ અર્ષણ સૂક્ત

"અ" કાર રૂપી "ઘ" મતલબ પાંચ તત્વ સિવાય ના ચાર વાળું તત્વ શરીર અને એનું પણ ચોક્કસ ક્ષેત્ર યોગ ... આથી જ "અઘમ" એટલે પાપ... અને એનો અર્ષ  જે ને માટે શબ્દ છે, અર્શકલ્પ મતલબ દવા અને તે નિશ્ચિત હોય જ છે એવા સ્વારૂપે બનતી વાત ને કહેવી એ સુક્ત.... અને એ થતી જ હોય છે એવું નિયત કરવા અને કહેવા મુકાતો છેલ્લો અક્ષર "ણ" જેને સંસ્કૃત મા એકઅક્ષર કોષ અગ્નિપુરાણ થકી 'જે ચોક્કસ છે જ' એવુ કહેવા ઉપયોગ કરાય છે...

"તપ" મતલબ પૃથ્વી પર ના તલ મતલબ ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં દેખાતો પંચ મહાભૂત દેહ તત્વ...અને એની અગ્નિ અથવા ઓરા.. જે પણ પ્રમાણ મા દેખાતી હોય તેવી રીતે...

જય ગુરુદેવ દત્તાત્રેય

જય હિન્દ

જીગર જૈગીષ્ય

શબ્દ રમત રમણે ની રમુજ

મૂળ પ્રાર્થના असतो मा सदगमय ॥  तमसो मा ज्योतिर्गमय ॥  मृत्योर्मामृतम् गमय ॥ સામાન્ય મજાક અન્ન એવો ઓડકાર ખરો, પણ .. દરેક મનુષ્યને પોતાની જ વા...